Himachal Pradesh · 1976 · Act 16
The Himachal Pradesh Fisheries Act, 1976
In forceFull text· Fishries
This Act is not split into sections here yet, so this is the full text read from its official PDF. Older scans can carry reading errors: check the PDF before you quote it, and for tables and schedules.
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 1
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976
/kkjkvksa dk Øe
/kkjk,a%
1 - l af{ kIr u ke] foLr kj vkS j çkj EHkA
2 - ifj Hkk’ kk,aA
3 - fof”k’ V t y { ks=ksa esa eN yh id M+u s d ks Áfr f’ k) d jus vkS j vu qK kiu nsu s ds
fy, fu ;e cu kus d h “kfDr A
4 - eRL; foØ ; Áfr f’ k) dj us d h “kfDr A
5 - “kkfLr ; kaA
6 - foLQksV d } kj k eRL;u k”k d s fy, n .M A
7 - t y{ ks= d ks fo’ kkDr dj ds eRL;u k”k d s fy, n .M A
7 & v- eRL; d s ekj u s esa Á; ksx fd , t kus okys M k;u kekbV vkS j vU; foLQksV d in kFkZ
d Ct s esa j [ ku s d s fy, n .M A
7 & vk- Áfr f’ k) _r q esa eN yh ekj u s ; k id M+u s d s fy, n .MA
7 & b- vij k/ kksa d k l aK s; vkS j vteku r h; gksu kA
8 - bl vf/ kfu ;e ds v/ khu v ij k/ kksa d s fy, fcu k okj .V fxj ¶r kj hA
9 - vij k/ kksa d k l aK ku A
1 0- d fr i; vij k/ kksa d ks “keu d jus d h “kfDr A
1 1- bl vf/ kfu ;e ds v/ khu d h xbZ d kjZ ckbZ gsr q fd , yksd lsod l aj f{ kr A
1 2- fu j lu vkS j O; ko` fRr; kaA
& & && && && && &
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976
¼1 97 6 d k 16 ½1
¼j kT ;iky egksn ; } kj k r kj h[ k 24 vÁS y] 198 7 d ks vf/ kÁekf.kr fd ; k x; k vkS j
j kt i=] fgekpy çns'k ¼vl k/ kkj .k½ esa r kj h[ k 24 vDr wcj ] 1 987 d ks i` ’B la[ ; k 2 115 ls
2 12 3 ij fgUn h esa çd kf'kr fd ; k x; k½
fgekpy çns'k esa eRL; {ks= esa lEc) dfri; fo"k;ksa ds fy, micUèk djus ds
fy, vfèkfu;eA
& & && && && && &
1- Ikkn fVIi.kh%& D ; k safd v f/ kfu ; e j kt H k k’k k es a 24 v Á Sy ] 198 7 d k s j k T ; i ky eg k sn ; } k j k v f/ kÁ ekf. k r fd ; k x; k F k k
b l fy , mn ~n s” ; k sa v k Sj d k j. k k sa d k d F ku b l esa mfYy f[ k r d ju k c k aN u h; u g h a g S b l s j kt i = ¼v l k/ k k j. k½ fg ekp y Á n s” k esa
24 v D r wc j] 19 98 d k s i ’̀B l a[ ; k 21 1 5 l s 2 12 3 i j Á d kf” k r fd ; k x; kA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 2
l a”kksf/ kr ] fu j fl r ; k vU;Fkk } kj k ÁHkkfor %&
¼i½ 1 98 9 1 d k fgekpy çns'k vf/ kfu ;e l a[ ; kad 17 ftl s egkefge j k’ V ªifr
egksn ; } kj k 0 7 fl r Ecj ] 1 98 9 d ks vu q efr Án ku d h xbZ vkS j ft l s j kt i=]
fgekpy çn s'k ¼vl k/ kkj .k½ esa 1 1 fl r Ecj ] 1 98 9 d ks i` ’ B la[ ; k 2 2 11 ls 2 2 14
ij fgUn h esa vkS j vaxz st h esa i` ’ B la[ ; k 1 77 ls 1 81 ij 06 Qj oj h] 1 990 d ks
Ád kf”kr fd ; k x; kA
Hkkj r x.kj kT ; d s l Ù kkblosa o" kZ esa fgekpy çn s'k f oè kku l Hkk } kj k fu Eu fyf[ kr
: i esa ;g vfè kfu ;fer gksa% &
1 - laf{kIr uke] foLrkj vkSj çkjEHk-&¼1 ½ bl vfè kfu ;e d k laf{ kIr u ke fgekpy
çn s'k eRL; { ks= vfè k fu ;e] 1 97 6 gSaA
¼2 ½ bl d k foLr kj l Eiw.kZ fgekpy çn s'k ij gS A
¼3 ½ ;g r q jU r çòÙ k gksxkA
2 - ifjHkk"kk,a-& bl vfè kfu ;e esa] t c r d d ksbZ ckr fo" k; ; k l an HkZ esa fo#) u gksa]&
¼d ½ ßeRL;Þ ds vU r Z xr 'ka[ k eN yh vkS j t yh; eRL; l a;U = l fgr ] t hou ds
l eLr çØ eksa esa eN yh gS ]
¼[ k½ ßeRL; t y ; ku Þ l s eN yh id M+u s ; k eN yh d s ifj ogu d s fy, ç; q Dr d ksbZ
u kS d k] pkgs gLr pkfyr ; k 'kfDr pkfyr vfHkçsr gS a]
¼x½ ßeRL; miLd j Þ l s eN yh id M+u s Hkh f y, ç; q Dr d ksbZ t ky] M ksj h] cal h eRL;
d kaV k vkS j vU; l; aU = vfHkçsr gS a]
¼? k½ ßeRL; vij kè kÞ ls bl vfè kfu ;e ; k rn ~/ khu ; k r n~ è khu cu k, x, fd l h fu ;e
d s vè khu n .Mu h; vij kè k vfHkçsr gS ]
¼³ ½ ßeRL; vfè kd kj hÞ ls d ksbZ ,sl k O ;fDr vfHkçsr gS ft ls fgekpy çn s'k l j d kj ; k
fgekpy çn s'k l j d kj } kj k bl fu feÙ k l 'kDr d ksbZ vfè kd kj h] bl vfè kfu ;e d s
l Hkh ; k fd Ugha ç; kst u ksa d k d k; kZ fU or dj us ; k bl vfè kfu ;e ; k rn ~/ khu cu k;s x,
fd l h fu ;e d s vè khu vis f{ kr fd l h d k;Z d ks d j us d s fy,] l e;& l e; ij u ke
l s] ; k fd l h in ds è kkj d d s : i esa] fu ; q Dr d jsa%
& & && && && && &&
1- fgekp y Án s” k fo /kku lH kk } kj k fgU n h es a ikl fd ; k x; kA m n ~n s” ; ksa vk Sj d kj.k ksa d s d Fku j kt i=] fg ekp y Án s” k ¼vlk /kk j.k½ esa
r kj h[k 02 vxL r] 1989 i ’̀B la[; k 194 0 vkSj 19 44 n s [ksaA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 3
ij U rq fdl h mi& fuj h{ kd d h iafDr ls u hps d s fd lh iq fyl vfè kd kj h d ks bl
çd kj l 'kDr u gha fd ; k t k,xkA
¼p½ ßfL Fkj bat u Þ ls eRL ; id M+u s d s fy, Hkwfe esa fL Fkj ; k fd l h vU; çd kj ls
fu f'py fd ; k gq vkk t ky] fiat j k] d kaV k ; k vU; ; a= vfHkçsr gS ]
¼N ½ ßfu t h t y { ks=Þ l s ,sl k t y { ks= vfHkçsr gS ] t ks vu U; r fdl h O ;fDr d h l EifÙ k
gS ; k ft l esa fd l h O ;fDr d k pkgs Lok eh d s : i e sa] iV ~V sn kj d s : i esa ; k fd l h vU;
gS fl ; r esa r Rl e; eRL; d h d k vH;ur % vfè kd kj vkS j blds vU r xZr Lokeh ds O ;;
ij [ kj hns x, gkS t ] r kykc] — f=e > hysa vkfn gS a f t ud k o" kkZ _r q esa u fn ;ka] u kyksa]
u gj ksa vkS j > hyksa t S l s çk— fr d t y { ks=ksa l s d ksbZ l EcUè k u gha gS (
Li"Vhdj.k-& bl ifj f/ k d s vFkZ esa] d soy bl d kj .k fd vU; O ;fDr ; ksa d k m l t y
{ ks= esa eR L; d h d k #f< + d s vkè kkj ij vfè kd kj gS ] fu t h t y { ks= u gha j gsxk]
¼t ½ ßj kT ; ljd kj Þ ls fge kpy çn s'k l j d kj vfHkçsr gS ]
¼> ½ ßè kkfeZ d t y { ks=Þ l s è kkfeZ d fud k; ; k laLFkku d k t y { ks=] t gka è kkfeZ d vkè kkj
ij fd l h fucZ Uè ku ds d kj .k igys d Hkh Hkh eN yh u id M+h xbZ gks] vfHkç sr gS ]
¼¥½ ßè kkfeZ d fu d k;Þ l s U; kl h ; k d ksbZ ,sl s vU; O ;fDr vfHkçsr gS t ks fd l h è kkfeZ d
l aLFkk d s çHkkj h gS ; k ft u esa r r ~ l e; è kkfeZd laLFkk d k LokfeRo fu fgr gS ] vkS j
¼V ½ ßè kkfeZ d laLFkkÞ l s vfHk çsr gS d ksbZ efUn j ] efLtn ; k d ksbZ fxjt k? kj ] fd l h n sok ; k
n soh d ks l efiZr d ksbZ vU; r hFkZ efUnj vkSj ,sl h vU; l aLFkk,a ft Ugsa j kT ; l jd kj
j kt i= esa vfè kl wpu k } kj k ml s fu feÙ k ? kksf" kr d jsaA
3 - fof'k"V ty {ks=ksa esa eNyh idM+us dks çfrf"k) djus vkSj vuqKkiu nsus ds
fy, fu;e cukus dh 'kfDr-&¼1 ½ j kT ; ljd kj ] bl esa bl d s i'pkr ~ bl è kkj k esa
of.kZ r ç; kst u ksa d s fy, fu ;e cu k ld sxh vkS j ,sl s fu ;eksa esa ,sl s t y { ks=ksa d h] t ks
fu t h t y { ks= u gha gS a] ? kks" k .kk d j sxh] ft Ugsa l Hkh ; k mu esa l s d ksbZ ykxw gksax sA
¼2 ½ j kT ; l jd kj ] j kti= esa vfè kl wpu k } kj k] ,sl h l Hkh ; k fd Ugha fu ;eksa d ks] fd Ugha
fu t h t y { ks=ksa d ks] ml ds Lokeh vkS j ml esa r r~ l e; eRL; d k vu U;fè kd kj j [ku s okys
l Hkh O ;fDr ; ksa d h fyf[ kr l gefr ls] ; k ;fn j kT; l jd kj d k l ekè kku gks t kr k gS fd
l gefr ds fcu k ; q fDr ;q Dr : i l s j ksd h xbZ gS ] rks fcu k ,sl h l gefr l s] ykxw d j
l dsxh%
ij U rq bl è kkj k ds vè khu d ksbZ fu ;e fd Ugha è kkfeZ d t yk'; ksa d ks ykxw u gh a
gksxkA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 4
¼3 ½ ,sl s fu ;e%
¼d ½ fu Eu fyf[ kr l Hkh ; k fd Ugha fo" k; ksa d ks çfr f" k) ; k fofu ;fer dj l dsaxs&
¼i½ fLFkj bat u yxku k vkS j mu d k mi; ksx]
¼ii½ vLFk k; h] ; k LFkku h; oh; j ] ckaè k vkS j caè k d k f u ekZ .k vkS j çk— frd t y
çokg d ks ifj ofr Zr dj ds eN yh ekj u k]
¼iii½ ç; q Dr fd , t kus ok ys eRL; miLd j d s vk; ke vkS j fd Lesa vkS j mu ds
mi; ksx d h j hfr ]
¼[ k½ vu q K fIr ds vè khu d s fl ok;] eN yh id M +u k] çfr f" k) d ju k vkS j ,sl h vu q K fIr ; ksa
d h eat wj h fy, ns; Qhl vkS j mu esa vU r % LFkkfir d h t kus okyh 'kr ksZ a d ks fofu ;fer
d ju k]
¼x½ cUn wd ] Hkkys] è ku q " k vkS j r hj ; k ml h çd kj ds mid j .kksa ; k O ; ol kf;d cfg& l z ko
t y çnw" k.k } kj k eRL; d s fou k'k ; k u k'k d j us d s ç;Ru d ks çfr f" k) d ju k]
¼? k½ _r q ,a fofgr d j u k] ft u esa fd l h fofgr t kfr d h fd l h eN yh d ks ek j u k ; k
id M+u k ; k foØ ; çfr f" k) gksxh]
¼M - ½ U; wur e vkd kj ; k Hkkj fofgr d ju k] ft ll s u hps ; k fofgr t kfr d h d ksbZ eN yh
id M+h] ekj h ; k csph u gha t k,xh]
¼p½ fd l h fofu fn Z " V t y { ks= esa fofu fn Z " V vofè k d s fy, eN f y; ksa d k id M +k t ku k
çfr f" k) dj u k]
¼N ½ fd l h { ks= ; k fd Ugha { ks=ksa l s ckgj eN yh fu ; kZ r vkS j ewy ft l ij l Hkh ; k fd l h
fofu fn Z "V t kfr d h eN yh fd l h fofu fn Z "V e.M h esa ykbZ ; k csph t k ldsxh] fofu ;fer
d ju k]
¼t ½ fd l h r kykc ; k > hy d s Lokeh] l d Ct k cUè kdn kj ; k iêsn kj ls l Er L; d s fd l h
oxZ ; k oxksZ a l s ,sl s r kykc ; k > hy d ks Hkj u s d h vis{ kk d ju k]
¼> ½ eN q vksa d s mR Fkku vkS j eRL;ikyu m| ksx d s fo d kl ds fy, l a? k vkS j l ksl k;fV ; ka
cu kus vkS j fu fè k; ksa d s l axz g.k d ks fofgr d j u k]
¼¥½ eR L; foi.ku vkS j Ø ; d ks Hkh vkS j ifj j { k.k ; k f d l h eRL; mRikn d s fofu ekZ .k d s
fy, eRL; ç; ksx d ks] fofu ;fer dj u k]
¼V ½ eRL; t y; ku vkS j mid j .k ds d Cts d ks , s l h fofu fn Z "V l hek d s vUn j t ks
vko';d çr hr gks] fofu ;fer dj u k]
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 5
¼B ½ l Eiw.kZ eRL; ; k eRL; d h d fr i; t kfr ; ksa ;k eRL;& mRikn u ds ifj ogu d ks]
fu fn Z "V l hekvksa d s Hkhr j ] t S l h vko';d çr hr gks] f ofu ;fer dju kA ,sl s fu ;e] vU;
fo" k; ksa d s l kFk& l kFk fu Eu fyf[ kr d kjZ okbZ d j ldsaxs% &
¼d ½ ekxZ fofgr d ju k ft ul s dsoy eRL; ; k eRL; mRikn d k fgekpy çn s'k
j kT ; esa vk; kr vkS j ls fu ; kZ r fd; k t k ld sxk(
¼[ k½ fofu fn Z " V l hekvksa d s H khr j eRL; vfè kd kj h ; k ml s t kj h dj us d s fy, l E ;d~
: i l s çkfè k— r O;fDr ls ikl d s fcu k ; k çR; sd ikl d h 'kr ksZ a l s fHkUu : i esa]
eRL; d s vk; kr ] fu ; kZ r vkSj ifj ogu (
¼x½ ,sl s ikl d k çi= fo fgr d ju k vkS j mu ds t kj h fd , t kus] is'k fd , t kus
vkS j okil fd , t kus d s fy, micUè k d ju k(
¼? k½ fofu fn Z " V l hekvksa d s Hk hr j ] vfHkogu esa eRL; ij h{ k.k d s fy, O ; oLFkk d j u kA
¼4 ½ bl è kkj k ds vè khu d ksbZ fu ;e cu krs l e;] j kT ; ljd kj fu Eu fyf[ kr d s fy,
micUè k d j l dsxh&
¼d ½ fu ;eksa d s mYya? ku e sa eN yh id M +u s d s fy, f u feZ r ; k ç; q Dr fd l h la;U =
d k vfHkxz g.k gV k; k t ku k vkS j l eigj .k(
¼[ k½ ,sl s fd l h l a;= } kj k id M+h xbZ fd Ugha eN fy; ksa d k l eigj .k( vkS j
¼x½ fu ;eksa d s mYya? ku esa è kkfj r ; k ifj ogu d h xbZ eRL; d h fd l h eRL; ds
ij s" k.k d k vfè kgj .kA
¼5 ½ bl è kkj k ds vè khu fu;e cu kus d h 'kfDr fu;eksa d s iwoZ çd k'ku ds i”pk r ~ cu k,
t kus d h “kr Z ds v/ khu gks xhA
¼6 ½ bl vfè kfu ;e d s vè khu cu k; k x; k çR; sd fu ;e cu k, t ku s ds i'pkr ~ ;Fkk”kh? kz ]
foè kku l Hkk d s l e{ k] t c og l = esa gks] pkS n g fn u l s vU; wu vof/ k d s fy, j [ kk
t k; sxkA og vofè k ,d l= esa vFkok n ks ; k vfè kd vku qØ fed l =ksa esa iwj h gks l dsxh
;fn ml l = ds ; k iwokZ sDr vku qØ fed l =ksa ds B hd ckn ds l = d s vol ku ls iwoZ
foè kku l Hkk ml fu ;e esa d ksbZ ifj or Zu d jr h gS ; k fofu 'p; d j r h gS fd ;g fu ;e
u gha cu k; k t ku k pkfg, r ks r Ri'pkr ~ fu ;e] ;FkkfLFkfr ] ,sl s ifj ofrZ r : i esa çHkko”kkyh
; k fu ’ ÁHkko gks t k; sxk] fd U r q fu ;e d s ,sl s ifj ofr Z r ; k fu " çHkko gksu s l s ml l s vè khu
igys d h xbZ fd l h ckr dh fofè k ekU; r k ij d ksbZ çHkko u gha iM +sxkA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 6
4 - eRL; foØ; çfrf"k) djus dh 'kfDr-&j kT ; l jd kj j kt i= esa vfè kl wp u k } kj k]
,sl s { ks= ; k { ks=ksa es a] t ks m l fu feZ Rr fofu fn Z" V fd , t k,] bl vfè kfu ;e d h è kkj k 3 d h
mi& è kkj k ¼3 ½ d s vè khu cu k, x, fd l h fu ;e d s mY ya? ku esa ekj h xbZ fd Ugha e N fy; ksa
d s foØ ; ; k oLrq fofu ;e d s fy, çLr qr fd , tku s ; k j[ ks t ku s d ks çfr f" k) dj
l dsxhA
5 - 'kkfLr;ka-&è kkj k 3 ds vè khu cu k, x, fd l h fu ;e d k ; k è kkj k 4 d s vè khu
vfè kl wfpr fd l h çfr 'kksè k d k Hkax&
¼1 ½ çFke n ks" kfl f) ij n ksu ksa esa l s ,d çd kj d s dkj kokl ls] ft l d h vofè k r hu
ekl rd d h gks l dsxh ; k t q ekZus l s] t ks ikap l kS #i, r d d k gks l d sxk] ; k nksu ksa
l s] vkS j
¼2 ½ çR; sd i'pkr ~or Ê n ks" kfl f) ij n ksu ksa esa l s ,d çd kj ds d kj kokl l s] ftl d h
vofè k N % ekl r d d h gks l d sxh ; k t q ekZu s l s t ks ,d gt kj #i, rd gks l d sxk]
; k n ksu ksa l s n .M u h; gksxkA
6 - foLQksVd }kjk eRL;uk'k ds fy, n.M-&¼1 ½ ;fn d ksbZ O ;fDr fd l h ty { ks= esa
,sl h eRL; id M+u s ; k u "V dju s ds vk'k; l s t ks ogka gks] d ksbZ vfHkLQksV ; k vU;
foLQksV d in kFkZ ç; ksx d jr k gS r ks og d kj kokl l s] ft l d h vofè k 1¿ r hu o" kZ r d d h
gks l d sxh] ; k t q ekZu s l s] t ks ikap gt kj À #i, rd d k gks l d sxk] ; k n ksu ksa l s n .M u h;
gksxkA
¼2 ½ d ksbZ Hkh O ;fDr t ks m i& è kkj k ¼1 ½ d s vè khu n ks" kfl ) B gj k; k x; k gS iq u % ml d s
vè khu n ks" k fl ) B gj k; k t kr k gS ] çR; sd i'pkr ~ or Ê n ks" kfl f) ij ] d kj kokl l s t ks r hu
o" kZ rd gks l d sxk vkS j t qekZ us l s] t ks 2¿ ikap gt kj À #i; s r d d k gks l dsxk] n .Mu h;
gksxkA
3¿ ¼3 ½ X X X X X X X XÀ
& & & & & & & & & &
1- 198 9 d k fg ekp y Á n s' k v f/ kfu ; e l a [ ; k ad 1 7 } k j k ß , d o"k Z r d d h g k s l d s xh] ; k t qek Zu s l s] t k s , d g t k j : i ;s
r d d k g k s l d s xkÞ ” kCn k sa d s L F k ku i j ß r hu o"k Z r d d h g k s l d s xh] ; k t qek Zu s l s] t k s i k ap g t k j : i ; s r d d k g k s
l d sxkÞ “ kCn Á f r L F k kfi r fd , x, ] t k s 06 t qy kb Z] 1 989 l s Á H k k o h g SA
2- 198 9 d k fg ekp y Á n s' k v f/ kfu ; e l a [ ; k ad 17 } k j k ß n k s g t k jÞ ” kCn k sa d s L F k ku i j ß i k ap g t k jÞ ” kCn Á f r L F k kfi r fd ,
x, ] t k s 06 t qy kb Z] 198 9 l s Á H k k o h g S A
3- 198 9 d k fg ekp y Á n s' k v f/ kfu ; e l a [ ; k ad 1 7 } k j k m i & / k k j k ¼3½ d k y k si fd ; k x; k] t k s 0 6 t qy kb Z] 19 89 l s Á H k k o h
g SA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 7
7 - ty{ks= dks fo"kkDr djds eRL; uk'k ds fy, n.M-&;fn d ksbZ O ;fDr ] fd l h
t y { ks= esa] eN fy; k a id M +us ; k mu d k u k'k d j us d s v'k; l s d ksbZ fo" k] 1¿ Cyhfpax
ikmM j À] pwu k ; k gkfudj in kFkZ M kyr k gS r ks og d kj kokl l s] ft ld h vofè k 2¿r hu o" kZ
r d d h gks l d sxh] ; k t q ekZ us l s] t ks ikap gt kj À #i, r d d k gks l d sxk] ; k n ksu ks l s
n .Mu h; gksxkA
3¿ 7 & v- eRL; ds ekjus esa Á;ksx fd, tkus okys Mk;ukekbV vkSj vU;
foLQksVd inkFkZ dCts esa j[kus ds fy, n.M-&;fn fd l h O ;fDr ds d Cts esa] u n h]
u fnd k] [ kÏ ] r kykc] K hy] t yk”k;] ft u esa eRL; ik bZ t kr h gSa] d s l ehi] ; k vkl & ikl
; k ml ds fd u kjs ij eRL; ekj us d s ç; kst u ds fy,] M k;u kekbV ; k d ksbZ vU;
foLQksV d in kFkZ ik; k t krk gS ] r ks og t c rd l ekè kku çn : i esa ;g Li" V u gha dj
n sr k gS fd ml us ,sl k M k;u kekbV ; k foLQksV d in kFkZ fofè kiw.kZ mn~ ns'; d s fy, viu s
d Ct s ; k fu ;U =.k esa j [ kk Fkk] d kj kokl ls] ft l d h vofè k n ks o" kZ r d d h gks l dsxh] ; k
t q ekZus l s] t ks r hu gt kj #i; s r d d k gks l d sxk] ; k n ksu ksa l s n .M u h; gksxkA
7 & vk- Áfrf"k) _rq esa eNyh ekjus ;k idM+us ds fy, n.M-&bl vfè kfu ;e d h
è kkj k 5 esa fd l h ckr d s çfr dwy gksr s gq , Hkh] ;fn d ksbZ O ;fDr fd l h ,sls ekS l e d s
n kS j ku ] ft l esa è kkj k 3 d h mi& è kkj k ¼3 ½ d s [ k.M ¼? k½ d s vè khu cu k, x, fd l h fu ;e
} kj k eN yh ekj u k ; k idM +u k çfr f" k) fd ; k x; k gS ] t ky l s eN yh e kj r k ; k id M+r k
gS ] r ks og d kj kokl l s] ft l d h vofè k n ks o" kZ r d d h gks l d sxh] ; k t q ekZ u s l s] t ks r hu
gt kj #i;s r d d k gks ld sxk] ; k n ksu ksa l s] n .M u h; gksxkA
197 4 d k 2 7 & b- vijk/kksa dk laKs; vkSj vtekurh; gksuk-&n .M çfØ ; k l afgr k] 1 9 73 esa
fd l h Hkh ckr d s gk sr s gq ,] bl vfè kfu ;e d h è kkj k 6 ] 7 ] 7 & v vkS j 7 & vk ds vè k hu l Hkh
vij kè k l aK s; vkS j vt ekur h; gksaxsAÀ
& & & & & & & & & &
1- 19 89 d k fg ekp y Á n s' k v f/ kfu ; e l a [ ; k ad 17 } k j k ß Cy hfp ax i k mM jÞ ] ” kCn v k Sj fp U g v U r % L F k kfi r fd , x, ] t k s
06 t qy kb Z] 198 9 l s Á H k k o h g SA
2- 19 89 d k fg ekp y Á n s' k v f/ kfu ; e l a[ ; k a d 17 } k j k ß r hu o "k Z r d d h g k s l d sxh] ; k t qek Zu s l s] t k s i k a p g t k j : i ; s
r d d k g k s l d s xkÞ ” kCn v k Sj Á f r L F k kf i r fd , x, ] t k s 06 t q y kb Z] 19 89 l s Á H k k o h g SA
3- 19 89 d k fg ekp y Á n s' k v f/ kfu ; e l a[ ; k ad 17 } k j k u b Z / k k j k 7& v ] 7 & v k v k Sj 7& b Z d k v U r % L F k ki u fd ; k x; k] t k s
06 t qy kb Z] 198 9 l s Á H k k o h g SA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 8
8 - bl vfèkfu;e ds vèkhu vijkèkksa ds fy, fcuk okj.V fxj¶rkjh-&¼1 ½ d ksbZ
eRL; vfè kd kj h] iq fyl vfè kd kj h] t ks mi& fuj h{ kd d h iafDr ls u hps d h iafDr d k u
gks] ; k j kT ; l j d kj } kj k bl fu feÙ k fo'ks" k : i l s l 'kDr d ksbZ vU; O ;fDr okj .V d s
fcu k fd l h O ;fDr d ks fx j ¶r kj dj ld sxk t ks ml d h j k; esa] eN fy; ks i d M+u s d k
vij kè k dj j gk gks ; k Qj u s d k ç;Ru d j j gk gks]&
¼d ½ ;fn ml O ;fDr d k uke vkS j ir k ml s K kr u gks] vkS j
¼[ k½ ;fn og O ;fDr viu k u ke vkS j ir k cr yku s l ss bUd kj dj r k gks] ; k ;fn u ke
vkS j ir k cu k, t kus d h n'kk esa mu d s l gh gksu s esa l a n sg d ju s d k d kj .k gksA
¼2 ½ bl è kkj k d s vè khu fx j ¶r kj O ;fDr d ks] r c r d fu #) j [ kk t k l d sxk] t c rd
mu ds u ke vkS j irs l gh g ksu k fu f'pr u gha d j fy; k t kr k%
ij U rq bl çd kj fxj ¶r kj fd , x, fd l h O ;fDr d ks eS ft LV ªsV } kj k mls fu : )
j [ kus ds vkn s'k d s fl ok;] ml l e; ls vfè kd ds fy, fu #) u gha j [ kk t k;sxk ft ru k
ml s eS ft LV ªsV ds l e{ k is'k d ju s d s fy, vko';d gks A
¼3 ½ çR; sd eRL; vfè kd kj h d ks eN fy; ka id M +u s l s l Ec) vij kè k esa r yk”kh ysu s vkS j
t kap d ju s d h 'kfDr ; ka gksaxh t S l h fd mi& fuj h{ kd d h iafDr d s iq fyl vfè kd kj h d ks
197 4 d k 2 n .M çfØ; k l afgr k] 19 73 d s vè khu gS A
9 - vijkèkksa dk laKku-&d ksbZ Hkh U; k; ky;] bl v fè kfu ;e d s vè khu fd l h vi j kè k d k]
fl ok; eRL; vfè kd kj h d s ; k iq fyl vfè kd kj h ds t ks mi& fu j h{ kd d h iafDr l s u hps d h
iafDr d k u gks ; k bl fu fer j kT ; l jd kj } kj k çkfè k—r fd l h vU; O;fDr ; k
O ;fDr ; ksa d s oxZ d s ifj okn d k l aK ku u gha d jsxkA
1 0- dfri; vijkèkksa dks 'keu djus dks 'kfDr-&¼1 ½ j kT ; l jd kj ] j kt i= esa
vfè kl wpu k } kj k] fdl h eRL; vfè kd kj h d ks u ke l s ; k in ds vkè kkj ij fu Eu fyf[ kr
ckr ksa d s fy, l 'kDr d j l dsxh]&
¼d ½ fd l h O ;fDr ls] ft ld s l EcUè k esa ,sl k l k{ ; fo| eku gS ] t ks v[ kf.M r j gs]
;g l kfcr gks t k; sxk fd ml us vu q l wph d s ç Fke Lr EHk es a ;Fkko f.kZ r d ksbZ eN fy; ka
id M+u s d k vij kè k fd ; k gS] ,sl s vij kè k d s fy,] ft l d s ckj s esa ,sl k l k{ ; fo| e ku
gS ] çfr d j ds : i esa d ksbZ è ku j kf'k Lohd kj d j us vkS j ,sl s vfè kd kj h d ks , sl h j kf'k
d s l an k; ij ] ,sl s O ;fDr d ks] ;fn og vfHkj { kk esa gk s N ksM + fn ; k t k; sxk vkS j m lds
fo#) vkxs d ksbZ vfr fj Dr d k; Z okfg; ka u gha d h t k,axh(
¼[ k½ vfè kgj .k d s n kf;Ro d s vè khu vfHkx` ghr fd l h l aifÙ k d ks vkS j lan k; ds f cu k]
; k ,sl s vfè kd kj h } kj k ;Fkk vu q ekfu r ewY; d s l an k; ij fd l h l EifÙ k d ks fu eZ q Dr
d jus vkS j ,sl s ewY; d s l an k; ij ,sl h l EifÙ k fu eZq Dr d j n h t k;sxh vkS j ml d s
ckj s esa vkx s d ksbZ vfr fj Dr d k; Z okfg; ka u gha gh t k; sax hA
¼2 ½ mi& è kkj k ¼1 ½ ds [ k.M ¼d ½ ds vè khu ] çfrd j d s : i esa Lohd kj d h xbZ è ku j kf'k]
fd l h Hkh n 'kk esa] ml d s ç Fke Lr EHk esa of.kZ r fof 'k" V vij kè k d s f y, vu q lwph d s f} r h;
Lr EHk esa] çfr d j ds : i esa Loh— r j kf'k l s] vfèkd ugha gksxhA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 9
1 1- bl vfèkfu;e ds vèkhu dh xbZ dkjZokbZ gsrq fd, yksd lsod lajf{kr-&
¼1 ½ bl vfè kfu ;e ; k r n ~è khu cu k, x, fu ;eksa d s vè khu 'kfDr ; ksa d k ç; ksx d j us
vkS j d rZ O ; ksa d k fu oZ gu d j us d s fy, l 'kDr ] l Hkh O ;fDr ] Hkkj r h; n .M l afgr k]
186 0 d k 4 5 1 86 0 d h è kkj k 2 1 d s vFkZ d s vU r xZr yksd l sod l e> s t k; saxsA
¼2 ½ bl vfè kfu ;e } kj k çn Ù k fdUgha 'kfDr ; ksa ; k foosd kfè kd kj ds ç; ksx d s ckj s esa ; k
bl vf/ kfu ;e d s v/ khu f d l h yksd l sod ; k l E;d : i l s fu ; q Dr ; k çkfè k— r fdl h
O ;fDr ds fo#)] ml d s m icUè kksa ; k r n ~ è khu cu k, x, fu ;eksa d s vè khu l n ~ Hkko iwoZ d
d h xbZ ; k d h t kus d s fy, vk'kf; r fd l h ckr d s ckjs d ksbZ okn ; k vU; fofè kd
d k; Z okfg; ka u gha yk; h t k;as xhA
1 2- fujlu vkSj O;ko`fRr;ka-&çFke u oEcj ] 1 986 l s B hd iwoZ fgekpy çn s'k esa
196 6 d k 3 1 l ekfo" V { ks=ksa esa vkS j iat kc iq u xZ Bu vfè kfu ;e 19 66 d h è kkj k 5 ds vè khu fgekpy
191 4 d k 2 çn s'k esa t ksM x; s { ks=ks a esas ;Fkk ço` r fn iat kc fQ'kj ht ,sDV ] 19 14 d k ,r n~ } kj k
fu j lu fd ; k t kr k gS ij Ur q ]&
¼I½ fu j fl r vfè kfu ;e d s vè khu d h xbZ d ksbZ ckr ; k d h xbZ d ksbZ d kjZ okbZ ; k
çkj EHk d h xbZ ; k t kj h j [ kh xbZ d ksbZ d kj Z okbZ bl vfè kfu ;e d s r Rl e; micUè kksa d s
vè khu d h xbZ ] çkj EHk d h xbZ ; k t kj h j [ kh xbZ l e> h t k,xh]
¼II½ fu j fl r vfè kfu ;e d s vè khu d h xbZ ] t kj h d h xbZ ; k n h xbZ d ksbZ fu; q fDr
fofu ;e ; k vfè kl wpu k t gka r d fd og bl vfè kfu;e d s micUè kksa l s vl axr u gha
gS ] bl vfè kfu ;e ds vè khu d h xbZ ] t kj h d h xbZ ; k n h d h l e> h t k,xh t c r d
fd bl vfè kfu ;e d s vè k hu d h xbZ ] t kj h d h xbZ ; k n h xbZ fu ; q fDr ] vkn s'k]
fofu ;e ; k vfè kl wpu k } kj k vfè kØ kar u gha d j n h t krhA
fgekpy çns'k eRL; {ks= vfèkfu;e] 1976 10
1¿ vu q lwph
¼è kkj k 10 ns[ ksa½
èkkjk 10 ds vèkhu dfri; eRL; vijkèkksa ds fy, çfrdj ds :i esa Lohdk;Z
vfèkdre jkf'k
fooj .k
1
çfr dj ds : i
esa Lohd k; Z
vfè kd r e j kf'k
2
1 - vfè kfu ;e d s vè khu cu k, x, fu ;eksa } kj k fofgr l s N ksV s Qan s
okys t ky l s eN fy; ka id M +u kA
ikap l kS #i; sA
2 - vu q K fIr ds fcu k eN fy; ka id M+u kA r hu l kS #i; sA
3 - bl vfè kfu ;e ds vè khu fo fgr eku d ls d e vkd kj ; k ot u d h
eN yh ekj u k ; k idM +u k ;k foØ ; ; k ekj us] id M+u s ; k foØ ;
d k ç; kl dju kA
r hu l kS #i; sA
4 - cUn ekS l e esa çfr f" k) t kfr d h d ksbZ eN yh ekj u k ;k id M+u k
; k foØ ; dj u k ; k ekjus] id M+u s ; k foØ ; d k ç; kl d ju kA
r hu l kS #i; sA
5 - fu ;e ds vè khu vu q K kr l s fHkUu fd l h miLdj ; k <ax l s eN yh
id M+u k ; k id M+us d k ç; kl d ju kA
r hu l kS #i; s
6 -
fu ;eksa d s vè khu vu q K kr nks ; k fd Ugha mid j .kksa esa l s fd l h ,d
l e; ij n ks l s vfè kd d k ç; ksxA
r hu l kS #i; sA
7 - eN yh id M+r s l e; vu q K kiu è kkfj ; ksa } kj k vu q K kiu u j [ kus
okys O ;fDr ; ksa viu s t ku l s l gk; r k ds fy, fu ; ksft r
d ju k ; k yxku kA
r hu l kS #i; sA
8 - çfr f" k) t y { ks=ksa] e sa eN yh id M +u k ; k idMu s d k ç; kl
d ju kA
r hu l kS #i; sA
9 - fd l h eN yh ds ft l d k foØ ; bl vfè kfu ;e d h è kkjk 4 d s
vè khu t kj h d h xbZ vfè klwpu k } kj k fdl h fofu fnZ "V { ks= esa
çfr f" k) gS ] foØ ; ; k fofue; d s fy, j [ ku k ; k vfHkn f'kZ r dju kA
r hu l kS #i; sA
1 0- vfè kfu ;e d h è kkj k 3 d h mi& è kkj k ¼3 ½ d s vè khu cuk, x, fd l h
fu ;e d s mYya? ku esa eN y h d k fu ; kZ r dj u k ; k fu ;r d jus d k
ç; kl dj u kA
,d gt kj #i;sA
1 1- fofu fn Z "V ckt kj ewY; ls v fè kd ewY; ij eN yh d k foØ ; dju k
; k foØ ; dj us d k ç; kl d ju kA
pkj l kS #i;sA
1 2- vfè kfu ;e d h è kkj k 3 d h mi& è kkj k ¼3 ½ ds [ k.M ¼V ½ d s mYya? ku
esa vu fè k— r :i ls eN yh id M+u s d k t y; ku vkS j midj .k
j [ ku kA
P kkj l kS #i;sA
1 3- vfè kfu ;e d h è kkj k 3 d h mi& è kkj k ¼3 ½ ds [ k.M ¼B ½ d s mYya? ku
esa fo fu fn Z "V l hekvksa d s Hkhr j eN yh ; k eN yh& mRikn u d k
ifj ogu d ju k ; k ifj ogu d ju s d k ç; kl d ju kAÀ
P kkj l kS #i;sA
& & & & & & & & & & & & & & &
1- 19 89 d k fg ek p y Á n s' k v f/ k fu ; e l a[ ; k ad 1 7 } k j k o r Z ek u v u ql wp h d s L F k k u i j ] fu E u fy f[ k r v u ql wp h d k Á fr L F k k i u
fd ; k x; k ] t k s 06 t qy k b Z] 19 89 l s Á H k k o h g SA
Rules, notifications and orders under this Act
Listed from India Code. Each opens there.